5. Communicatie en taalgebruik
De manier waarop jij als trainer communiceert, verbaal én non-verbaal, heeft invloed op het welzijn van spelers. Hoe jij iets zegt, kan het zelfvertrouwen van spelers namelijk vergroten of hen juist onzeker maken. We zetten zes tips voor je op een rij om jouw communicatie en taalgebruik richting hen zo goed mogelijk te maken.
1. Vermijd ‘vage’ opmerkingen
‘Goede actie!’, ‘ziekenhuisbal!’ of ‘Lekker Sabrina!’ – rond de voetbalvelden hoor je zulke uitspraken heel regelmatig. Probeer zulke ‘vage’ opmerkingen zoveel mogelijk te vermijden en maak het specifieker: ‘Sterke inspeelpass met je verkeerde been!’, of ‘Goed moment gekozen om in te stappen!’.
Natuurlijk gaat het voetbalspel snel en is er zeker tijdens wedstrijden soms alleen ruimte voor een vluchtige ‘goede bal!’, maar hou in je achterhoofd dat het – waar mogelijk – beter is om specifiek te zijn. Daarmee geef je richting aan je spelers.
2. De sandwich-methode
De sandwich-methode gaat over feedback geven en ziet er als volgt uit: positief punt – feedbackpunt – positief punt. De feedback wordt dus ‘gesandwiched’ tussen twee positieve opmerkingen. Op die manier sluit de speler een gesprek met jou toch met een goed gevoel af, in plaats van met het idee dat jij niet tevreden bent.
| Wat | Voorbeeld |
Positief | Begin met iets positiefs: benadruk wat de speler goed heeft gedaan. | “Noortje, je hebt vandaag goed gewerkt, vooral in de duels.” |
Feedbackpunt | Geef specifiek feedback: wat kan verbeterd worden en hoe? | “Wat nog beter kan, is eerder om je heen kijken tijdens de opbouw.” |
Positief | Eindig met een bemoedigende boodschap: motiveer de speler. | “Als je dat meeneemt, word je echt een belangrijke schakel in ons aanvalsspel.” |
Let er ook op dat je jouw feedback niet alleen richt op het resultaat van de handeling, maar juist op de handeling zelf (“Wat nog beter kan, is eerder om je heen kijken tijdens de opbouw”). Door aandacht te geven aan hoe een speler iets doet, draag je meer bij aan zijn ontwikkeling dan wanneer je alleen zegt wát er beter moet. Daarmee laat je zien dat leren en ontwikkelen belangrijker is dan foutloos presteren, waardoor spelers meer vertrouwen en plezier ervaren.
3. Stimuleer ontwikkeling
De manier waarop jij communiceert, beïnvloedt hoe spelers naar zichzelf en naar hun ontwikkeling kijken. Er zijn een paar simpele trucs om positief bij te dragen aan dat zelfbeeld:
- Richt complimenten niet alleen op mooie goals of slidings, maar óók op inzet of bijvoorbeeld het nakomen van afspraken in het veld.
- Gebruik het woord ‘nog’ als je met een speler praat over wat hij of zij moet verbeteren. “Het lukt nog niet om een pass over twintig meter door de lucht te geven” legt veel meer nadruk op dat het in de toekomst wel gaat lukken, dan wanneer je zegt “Het lukt je niet.”
- Vraag een speler wat hij geleerd heeft van een fout, in plaats van wat er precies fout ging. Dat hebben jullie allebei wel gezien. Door hem te laten reflecteren, maak je het gesprek positiever.
- Fouten maken hoort erbij. Creëer daarom een klimaat waarin fouten maken mag en waarin ze gezien worden als iets waar spelers juist van kunnen leren. Je kunt dat ook gerust letterlijk benoemen: “Fouten maken mag, dat doen we allemaal. Sterker nog: jullie leren er alleen maar van!”
4. Inclusieve taal
Hou tijdens besprekingen of een-op-een-gesprekken rekening met alle doelgroepen op het voetbalveld. Voetbal is namelijk voor iedereen en wordt ook écht door iedereen gespeeld, ongeacht geslacht, afkomst, seksuele voorkeur, leeftijd, et cetera. Probeer daarom neutrale termen te gebruiken, zoals ‘allemaal’ in plaats van ‘jongens’ en ‘Wie dekt nummer 13?’ in plaats van ‘Wie dekt die lange?’. Daarmee zorg je ervoor dat iedereen, ook in jouw eigen team, zich gezien en gewaardeerd voelt.
Natuurlijk is een zin als ‘Luister even, jongens’ inmiddels erg verweven in onze spreektaal. Je hoeft het dan ook niet altijd perfect te doen; het is voor je spelers vooral belangrijk dat je eraan werkt en met iedereen rekening probeert te houden.
5. Voorkom miscommunicatie
Miscommunicatie is zo gebeurd. Volgens het zogeheten ‘vier-orenmodel’ kan elke uitspraak op vier verschillende manieren worden bedoeld én gehoord. Wanneer jij bijvoorbeeld zegt: “Ik zie dat je de laatste drie keer naar binnen ging en steeds op je verkeerde been uitkwam”, kan de speler dat opvatten als ‘ik doe het niet goed’ of ‘de trainer is geïrriteerd’, ook al was het voor jou gewoon een inhoudelijke, feitelijke constatering en geen verwijt. Dit verschil tussen de bedoeling en de opvatting kan zorgen voor frustratie en onzekerheid. Door te begrijpen hoe het vier-orenmodel werkt én altijd even te vragen of de speler jouw opmerking goed begrepen heeft, kun je miscommunicatie vaker voorkomen.
Het vier-orenmodel
Aspect | Wat de coach zegt: | Betekenis/effect |
Inhoudelijk | “Ik zie dat je de laatste drie keer naar binnen ging en steeds op je verkeerde been uitkwam.” | Feitelijke observatie, zonder oordeel. |
Rationeel | “Normaal maakt je andere keuzes in je acties – wat maakt dat je nu steeds naar binnen gaat?” | Laat vertrouwen zien en nodigt uit tot een gesprek. |
Expressief | “Ik vind het moeilijk te begrijpen waarom je elke keer naar binnen gaat en uitkomt bij je verkeerde been.” | Laat eigen gevoel zien (verwarring of zorg), niet als verwijt. |
Appellerend | “Probeer de volgende keer eens buitenom te gaan om ruimte te creëren.” | Oproep tot actie, gericht op verbetering. |
6. Non-verbale communicatie
Een glimlach, een knikje of een duim omhoog kan al een gevoel van erkenning of steun geven. Soms is dat zelfs sterker dan een paar gesproken zinnen. Dat geldt niet alleen in positieve zin, want non-verbale communicatie kan ook een negatief effect hebben. Denk bijvoorbeeld aan een chagrijnige blik of een wegwerpgebaar als een speler een foute pass geeft. Wees je daarom altijd bewust van je lichaamstaal en gezichtsuitdrukking, want spelers kunnen die continu lezen!