6. Ken je je spelers?

Eerst mens, dan pas voetballer

Het is goed om je te realiseren dat jouw spelers niet alléén voetballers zijn. Zij willen in de eerste plaats als mens gezien en gewaardeerd worden. Vraag daarom af en toe hoe het thuis, op school of met vrienden gaat en probeer kleine persoonlijke dingen, zoals een verjaardag of andere hobby’s, te onthouden. Het klinkt misschien als een opgave om zo van iedere speler uit je team wat te weten, maar je zult merken dat het vanzelf gaat als je zo nu en dan een gesprekje begint.

Ook tijdens trainingen en wedstrijden kun je het idee toepassen dat jouw spelers op de eerste plaats als mens gezien willen worden en daarna pas als voetballer. Als je ziet dat een speler een handeling kan verbeteren, kun je er bijvoorbeeld bewust voor kiezen om de feedback op die handeling te richten en niet op de persoon. Zeg bijvoorbeeld: “Kijk voordat je de bal aanneemt om je heen, dan vind je sneller de vrije man”, in plaats van “Je handelingssnelheid is te traag”.

Emoties en gedrag

Bij het kennen van je spelers hoort dus dat je weet hoe het thuis en op school met ze gaat. Er hoort óók zeker bij dat je weet hoe jouw spelers in bepaalde situaties reageren en dat je hun emoties herkent. Zo weet je vast wel iemand in jouw team die erg gefrustreerd kan reageren als het niet lekker loopt of iemand die altijd een weerwoord heeft.

Dat je zulke gevoelens van je spelers herkent en dat je daar goed op kunt reageren, noemen we emotionele intelligentie. Dit helpt je om een veilige en prettige teamsfeer te creëren en is belangrijk voor het leiderschap dat je als trainer hebt en uitstraalt. Als je terug gaat schreeuwen naar een speler die zichzelf even verliest in zijn emotie, wek je niet de indruk dat je jezelf en de situatie onder controle hebt.

Toch kan het zo zijn dat iemand soms op een manier reageert die je niet had verwacht, hoe goed je jouw spelers en hun emoties ook kent. Misschien raakt de meest rustige speler uit het team opeens snel gefrustreerd. Het kan natuurlijk zijn dat hij gewoon een mindere dag heeft, maar het kan ook zijn dat er meer speelt. In hoofdstuk 1: signaleren noemden we al drie signalen die kunnen wijzen op een serieuzer probleem, namelijk:

• Als opvallend gedrag of extremere emoties langer duren dan twee weken;

• Als het heftiger is dan je gezien de situatie of speler zou verwachten;

• Als het problemen veroorzaakt in het dagelijks leven, binnen het team of op het veld;

Door zulke signalen te herkennen, zet je al een heel goede eerste stap in het omgaan met die onverwachte reactie. Ook een handige tip: wanneer je een (zeer) emotionele reactie opmerkt bij je spelers, probeer dan om dat zonder oordeel te benoemen. Als voorbeeld: “Ik merk dat je boos bent vandaag, klopt dat?” Check vervolgens of je de speler goed begrijpt: “Ben je boos omdat Noah de bal niet naar je speelde toen je vrij stond?” En bied tot slot, als de situatie daarom vraagt, aan om het er op een ander moment even over te hebben.

Tienerbrein

Tijdens de puberteit verandert het brein van tieners snel en dat heeft invloed op hoe ze denken, zich voelen en zich gedragen. Ze ervaren alles intenser en het hersengedeelte dat verantwoordelijk is voor plannen en besluiten nemen, is nog volop in ontwikkeling.

Op het veld kun je dat terugzien in emoties die snel wisselen en heftig zijn, van heel blij tot gefrustreerd en alles daartussenin. Dat kan de spelers zelf soms ook in de weg zitten. In zulke situaties is het belangrijk dat jij kalm blijft en spelers de ruimte te geeft om hun emoties te uiten.

Vier ontwikkelgebieden van het (tiener)brein

Hoe leren jouw spelers het liefst?

Iedereen leert op een andere manier. Er zit ook verschil tussen jongens en meiden. Waar jongens de oefening vaak gewoon zonder uitleg willen uitvoeren, hebben meiden vaak meer behoefte aan het idee achter een oefening. Ongeacht iemands voorkeur is reflecteren altijd een essentieel onderdeel van het leerproces. Wat ging er goed en wat kan beter?

Het leren van nieuwe dingen is onlosmakelijk verbonden aan het maken van fouten. Als trainer zul je zien dat jouw spelers daar op verschillende manieren op reageren. De een raakt meteen geïrriteerd of stopt ermee, de ander moet erom lachen of maakt excuses. Uiteraard kun je het zien, maar je kunt het ook aan je spelers vragen: wat gebeurt er precies met je als je een fout maakt? Waar denk je dan aan? En wat heb je nodig om sneller door te kunnen gaan na een fout? Als je snapt wáárom een speler niet goed met fouten kan omgaan, kun je hem beter helpen.

Dat werkt op dezelfde manier met feedback; evengoed een cruciaal onderdeel van het leerproces. Wil een speler het liefst direct gecorrigeerd worden en een verbeterpunt horen, of denkt hij er liever eerst zelf over na?

Tot slot, als onderdeel van hoe een speler het liefste leert: zijn motivatie. Voetbalt hij omdat het zijn grote hobby is, of staat hij misschien vooral op het veld omdat zijn ouders dat willen? Iemand die voetbalt omdat hij het zelf ontzettend leuk vindt, staat er over het algemeen meer voor open om te leren.

Interactie

Dat een speler vooral als mens gezien wil worden, hoe hij (emotioneel) reageert en hoe hij als speler leert en denkt, beïnvloedt elkaar natuurlijk voortdurend. Als het op school niet goed gaat, kan dat zich bijvoorbeeld uiten in frustratie op het veld. Door je spelers écht te kennen, begrijp je zulke reacties eerder en kun je er beter op inspelen. Dat kan jou als coach ontzettend helpen, misschien nog wel meer dan je denkt. Oók in het proces van samen beter leren voetballen. Stel jezelf daarom regelmatig even de vraag: hoe goed ken ik mijn spelers eigenlijk?