10. Motivatie
De motivatie van jouw spelers speelt een grote rol in hun plezier en ontwikkeling. Gemotiveerde spelers leren namelijk sneller, blijven langer sporten en zitten lekkerder in hun vel dan spelers die er eigenlijk niet zo’n zin in hebben. Voor jou als trainer is het dus belangrijk om te weten hoe je jouw spelers kunt motiveren én gemotiveerd kunt houden.
Maar wat is motivatie eigenlijk? Motivatie is je ‘waarom', je innerlijke drijfveer, de reden waarom je doet wat je doet. We kunnen motivatie opdelen in intrinsieke motivatie en extrinsieke motivatie. Intrinsieke motivatie komt vanuit de spelers zelf en houdt in dat zij voetballen leuk vinden en graag beter willen worden. Deze spelers ervaren veel plezier, halen energie uit het voetballen en het is goed voor hun zelfvertrouwen. Daarnaast kan intrinsieke motivatie sporters helpen om beter om te gaan met minder leuke aspecten, zoals een nederlaag of blessure. Omdat de motivatie vanuit henzelf komt, blijven ze óók bij tegenslag vaker betrokken en gemotiveerd om het de volgende keer beter te doen of snel te herstellen.
Extrinsieke motivatie draait om waardering en verwachtingen van anderen. Dit kan leiden tot prestatiedruk, spanning en minder sportplezier. Dat is niet bevorderlijk voor hun mentale gezondheid. In principe geldt dan ook dat intrinsieke motivatie de ‘beste’ vorm van motivatie is, want dit is duurzamer dan motivatie die afhankelijk is van externe factoren.
Autonomie, binding en competentie
Voor jou als trainer betekent dit dat je het liefst een voetbalklimaat creëert waarin je spelers intrinsiek gemotiveerd zijn en waarin plezier en ontwikkeling centraal staat. Maar hoe doe je dat? Het geheim zit hem in de drie bouwstenen voor intrinsieke motivatie. Je hebt ze vast al eens ergens voorbij zien komen en kunt ze onthouden als de ABC: autonomie, binding en competentie. Wanneer spelers alle drie deze bouwstenen ervaren, neemt hun intrinsieke motivatie toe.
Autonomie
Spelers willen het gevoel hebben dat ze zelf invloed hebben en eigen keuzes kunnen maken. Dit kun je als trainer gemakkelijk in de praktijk brengen door je spelers mee te laten denken over welk voetbalaspect ze willen trainen (“Willen jullie vandaag extra nadruk leggen op de passing of de omschakeling?”), hen te vragen om hun mening over de speelwijze van aankomende zaterdag (“Willen jullie hoog druk zetten of inzakken?”) of hen aan het woord te laten tijdens de wedstrijdbesprekingen. Betrek je spelers vervolgens ook bij welke afspraken en doelen jullie uiteindelijk met elkaar afstemmen en waarom.
Ook is het heel belangrijk dat spelers in hun eigen spel autonomie ervaren. Ze willen hun creativiteit en intuïtie kunnen volgen, in plaats van een trainer die vooraf precies heeft gedicteerd wat ze moeten doen. Natuurlijk heb je als trainer wel kaders waarbinnen de spelers moeten spelen – zo heeft de linksbuiten misschien de taak om het spel in balbezit breed te houden en om bij balverlies mee te lopen met zijn tegenstander – maar voor de autonomie van jouw spelers is het heel prettig als je vooraf zegt: “Probeer het spel breed te houden en met je man mee te lopen, maar vertrouw ook op je eigen inzicht. Als jij het gevoel hebt dat je een keer naar binnen moet komen om de bal te vragen, probeer dat dan en ontdek of je daar iets kunt creëren.”
Ook draag je bij aan het autonomiegevoel van je spelers door hen bepaalde verantwoordelijkheden te geven. Verdeel het bijvoorbeeld zo dat er iemand verantwoordelijk is voor de materialen en een ander voor het voorbereiden van de standaardsituaties.
Binding
Spelers willen het gevoel hebben dat ze ergens bij horen. In dit geval is dat bij het voetbalteam. Ze willen zich geaccepteerd, gezien en gesteund voelen door hun teamgenoten én door jou. Hier kun je als trainer aan bijdragen door regelmatig interesse te tonen in je spelers en door ze bij oefeningen in te delen in groepjes of duo’s.
Competentie
Spelers willen het gevoel hebben dat ze succesvol zijn en vooruitgang boeken. Dit kun je als trainer in de praktijk brengen door de oefeningen niet te moeilijk en niet te makkelijk te maken. Als de moeilijkheidsgraad er ongeveer tussenin zit en oefeningen net wat vaker lukken dan mislukken, hebben de spelers voldoende succeservaringen én leren ze ervan. Ook positief coachen draagt bij aan hun gevoel van competentie.
Groeimindset versus statische mindset
Niet alleen de ABC is van grote invloed op de motivatie van jouw spelers. Ook hun mindset – de manier waarop ze denken over zichzelf en over wat ze kunnen leren - speelt een belangrijke rol. We maken onderscheid tussen een statische mindset en een groeimindset.
Statische mindset
Spelers met een statische mindset denken dat hun vaardigheden en talent vastliggen. Zij vermijden uitdagingen liever uit angst dat ze mislukken en ze zien fouten niet als iets waar ze beter van worden, maar als falen.
Groeimindset
Spelers met een groeimindset hebben de overtuiging dat ze nog beter kunnen worden in voetbal. Zij vinden uitdagingen leuk, willen zich ontwikkelen en doen daar ook hun best voor. Als ze een fout maken, grijpen ze dat aan om ervan te leren.
Voor het welzijn van jouw spelers is een groeimindset natuurlijk het prettigst. Als trainer kun jij zo’n mindset stimuleren. Dat doe je door de nadruk te leggen op de ontwikkeling en inzet van je spelers, in plaats van op winnen of verliezen. Als spelers voldoening halen uit dat proces van leren en ontwikkelen, creëer je een duurzame vorm van plezier, die óók aanwezig blijft bij een paar nederlagen of mindere wedstrijden. Dat is belangrijk. Plezier is namelijk een voorwaarde voor mentaal welzijn. Moedig je spelers daarom aan om iets nog een keer te proberen wanneer een pass, truc of oefening niet goed ging, heb aandacht voor hun persoonlijke vooruitgang en benadruk dat ze komen trainen om zichzelf te ontwikkelen. Daarmee vergroot je hun intrinsieke motivatie, zelfvertrouwen en doorzettingsvermogen!