11. Teamdynamiek
Hoe spelers met elkaar omgaan, communiceren en samenwerken, noemen we de teamdynamiek. Die is in elk team anders. Een gezonde teamdynamiek zorgt ervoor dat spelers zich veilig, gezien en gewaardeerd voelen, wat bijdraagt aan zowel hun plezier als prestaties.
Natuurlijk kan een speler niet met alle teamgenoten beste vrienden zijn. Het is logisch dat hij met de ene medespeler meer raakvlakken heeft dan met de andere, op basis van persoonlijkheid, leeftijd, niveau of interesses. Daardoor zullen er waarschijnlijk ook in jouw team wel subgroepen zijn ontstaan en dat is prima. Spelers voelen ze erin thuis en hebben vaste maatjes bij het voetbal.
Echter kunnen subgroepen soms ook een probleem zijn en de teamdynamiek negatief beïnvloeden. Dit kun je bijvoorbeeld herkennen aan de volgende signalen:
- Spelers trainen altijd met dezelfde personen;
- Nieuwe teamleden worden moeilijk onderdeel van de groep;
- Sommige spelers durven minder te praten in het bijzijn van anderen;
- Spelers worden buitengesloten door medespelers.
Uiteraard kun je als trainer benoemen wat je in zulke gevallen ziet ontstaan binnen de groep. Dat moet geen verwijt zijn van jouw kant, maar gewoon een constatering: “Ik zie dat jullie elke week dezelfde groepjes maken voor een oefenvorm. Dat snap ik, want je wil samen met je beste vriend of vriendin, maar voor het teamproces is het beter als we afwisselen en iedereen regelmatig met elkaar traint. We vormen namelijk met zijn allen één team.”
Gelukkig kun je deze situatie meestal voorkomen. Hoe? Laat spelers simpelweg niet elke week zelf de groepjes maken en zet bewust spelers samen die elkaar normaal gesproken niet meteen zouden kiezen. Daarin kun je meerdere keren per training variëren. Doe sommige oefenvormen bijvoorbeeld per linie of met alleen de linkerkant, rechterkant, of as van je team. Laat tijdens de partijvorm wat spelers van hesje wisselen en je hebt zo weer nieuwe samenstellingen, waardoor uiteindelijk iedereen met iedereen gevoetbald heeft.
Rollen binnen een team
De teamdynamiek is niet los te zien van de verschillende rollen binnen een team. Er zijn formele rollen, zoals aanvoerder, coach, verdediger en misschien fysiotherapeut, maar ook heel informele rollen die ontstaan door hoe jouw spelers met elkaar omgaan. Misschien loopt er iemand tussen die bekendstaat om zijn grapjes, is iemand anders de meest creatieve speler van het team en is het elk jaar weer dezelfde die het teamuitje organiseert.
Zowel de formele als informele rollen zijn belangrijk in de teamdynamiek. Voor spelers is het fijn als ze weten wat hun rol is, wat er van hen verwacht wordt en dat ze zich ook kunnen herkennen in hun rol. Als dat niet het geval is, kan dat bij de speler zorgen voor onzekerheid of frustratie. Daarom is het goed om als trainer af en toe bij je spelers te checken of ze oké zijn met de rol die ze binnen het team hebben. Vraag de aanvoerder eens hoe het bevalt met de band om de arm en check bij de speler die altijd het teamuitje regelt of diegene daar eigenlijk wel weer zin in heeft. Dat hoef je zeker niet in een formeel, aangekondigd groepsgesprek te doen; gewoon even kort rondom of tijdens een training, één op één, is al voldoende.
Er zijn vaak ook spelers die nog géén duidelijke rol binnen het team hebben. Daarom is het soms goed om iedereen binnen het team meerdere rollen te laten ervaren. Je kunt iemand anders bijvoorbeeld eens de kans geven om aanvoerder te zijn of het teamuitje te organiseren.
Conflicten
Hoe goed de teamdynamiek ook is, hoe veel je ook wisselt in samenstellingen bij trainingen en hoe tevreden iedereen ook lijkt met zijn rol: in elk team ontstaat vroeg of laat een conflict. Dat is normaal, het hoort bij samenwerken. Sterker nog: conflicten zijn helemaal niet erg. Als je er goed mee omgaat, kan het juist bevorderlijk zijn voor de ontwikkeling van spelers en voor de teamdymaniek. Wanneer worden conflicten wél schadelijk?
- Als ze worden weggelachen;
- Als één speler de schuld krijgt of het conflict persoonlijk wordt gemaakt (‘jíj verpest elke oefening!’);
- Als emoties worden weggewuifd (‘niet zeuren, gewoon voetballen!’).
Probeer deze drie reacties op conflicten dus te voorkomen. Benoem daarom het gedrag dat je ziet zonder dat je de speler beoordeelt. Zeg bijvoorbeeld heel feitelijk: ‘Ik zag dat je best geïrriteerd raakte toen Laura jou de bal niet speelde, kun je vertellen waarom?’, in plaats van ‘Jij bent ook altijd meteen geïrriteerd’.
Let er ook op dat emoties niet doorslaan in schelden, vernederen of bedreigen. Teleurstelling, boosheid en frustratie horen bij de sport en dus mogen zulke emoties er gerust zijn, maar daar moet ook de grens liggen. Voor jou als trainer is het zaak om die grens goed te bewaken. Als iemands frustratie doorslaat in het uitschelden van een teamgenoot, doe je er goed aan om in te grijpen: ‘Boos zijn mag, maar niet op deze manier. Zo gaan we hier niet met elkaar om.’ Het is sowieso goed om je te realiseren dat de manier waarop jij met conflicten omgaat, ook een voorbeeld is voor hoe jouw spelers het in de toekomst zelf kunnen oplossen.
Onzichtbare conflicten
Als spelers ruzie hebben en in een boze discussie raken, is het conflict zichtbaar. Daar kun je als trainer dan ook meteen op handelen. Het lastigste zijn conflicten die onder de oppervlakte blijven. De kans is groot dat je wel voelt of merkt als er ineens wat spanning tussen twee spelers hangt. Ze spreken elkaar ineens niet meer of gaan de onderlinge duels in een partijvorm plotseling extreem hard in. Neem ze als trainer dan even apart van de groep, kies géén kant en laat ze allebei rustig vertellen wat er speelt om tot een oplossing te komen.
Ken je spelers
Niet elke speler wil een conflict op dezelfde manier oplossen. De een wil direct praten, terwijl de ander eerst even moet afkoelen. Weer iemand anders neemt misschien nooit zelf het voortouw om een conflict uit te spreken en wacht tot jij of de medespeler het initiatief neemt. Voor een goede omgang met conflicten is het, kortom, belangrijk dat je je spelers kent.
6. Ken je je spelers?
Lees meer over waarom het belangrijk is je spelers te kennen.
Grensoverschrijdend gedrag
Subgroepen, conflicten en de emoties die daar soms bij horen, kunnen in extreme situaties ook vallen onder grensoverschrijdend gedrag. Dit is gedrag dat schadelijk is voor het fysieke, mentale of emotionele welzijn. Als zulk gedrag plaatsvindt, voelen spelers zich niet meer veilig. Grensoverschrijdend gedrag mag nooit geaccepteerd worden. Meer informatie over hoe je een veilige sportvereniging kunt creëren, vind je op https://www.knvb.nl/assist-bestuurders/goed-besturen/veilig-sportklimaat. Hier lees je ook hoe je een melding kunt doen van grensoverschrijdend gedrag.