12. Pesten

Er zijn verschillende vormen van pesten:

• Fysiek: slaan, duwen, schoppen, spullen afpakken

• Verbaal: schelden, beledigen, bedreigen, belachelijk maken

• Sociaal: buitensluiten, negeren, roddelen

• Digitaal (ook wel bekend als cyberpesten): kwetsende berichten sturen, uitsluiting in groepsapps, het verspreiden van foto’s of video’s zonder toestemming.

Als zoiets eenmalig gebeurt, is er niet meteen sprake van pesten. Een ruzie, meningsverschil of plagende opmerking hoort binnen een team met een gezonde dynamiek. Signalen dat het wél om pesten kan gaan, zijn:

• Steeds dezelfde speler wordt voor gek gezet of buitengesloten;

• Iemand is vaker afwezig, vaker ziek of meldt zich vaker af voor de training, mogelijk omdat de speler geen zin heeft om naar de vereniging en zijn team toe te komen;

• De spullen van één speler zijn regelmatig stuk;

• Een speler kan minder zelfvertrouwen ontwikkelen. Natuurlijk verschilt het zelfvertrouwen altijd per speler en zijn hier heel veel redenen voor aan te wijzen, maar wees er alert op;

• Een speler zondert zich regelmatig af van de groep en lijkt geen vrienden in het team te hebben.

Redenen voor pestgedrag

Pesten gebeurt meestal met een van de onderstaande redenen. Dit zijn geen redenen om het pestgedrag goed te praten, maar ze bieden jou als trainer wel inzicht in waarom een speler pestgedrag kan vertonen. Dat is prettige achtergrondkennis wanneer je met hem in gesprek gaat.

‘Kleedkamerhumor’

Veel jongeren die pesten, zien zichzelf niet als pester. Zij vinden hun eigen gedrag grappig of beschouwen het als normaal groepsgedrag. In sportteams wordt pestgedrag vaak vermomd onder de noemer ‘kleedkamerhumor'. Jongeren zien hun eigen pestgedrag vaak als humor die hoort bij een teamsport. Daardoor wordt het niet herkend als pestgedrag en wordt er niet op tijd ingegrepen, terwijl de gevolgen groot en langdurig kunnen zijn. Het kan zorgen voor minder zelfvertrouwen en een negatief zelfbeeld, voor depressieve gevoelens en angstklachten, voor problemen op school door concentratieverlies en voor moeite met het aangaan van sociale relaties.

Ook de omgeving van de gepeste speler kan er vervelende gevolgen van ondervinden. De andere spelers kunnen zich onveilig of onzeker gaan voelen uit angst om zelf ook gepest te worden. Ook kunnen zij (en anderen binnen de club) een gevoel van machteloosheid of schuld ontwikkelen omdat ze niet weten hoe ze tegen het pestgedrag moeten optreden.

Kijk verder dan het voetbalveld

Wanneer je pestgedrag signaleert of je met een speler is gesprek bent over pesten, is het goed om je te realiseren dat pesten zich niet altijd beperkt tot het sportveld. Als teamgenoten ook bij elkaar op school zitten, kan het pestgedrag daar net zo goed plaatsvinden. En wat sinds een aantal jaren een nieuwe, grote rol is gaan spelen: cyberpesten. Dat kan extra ingrijpend zijn, omdat het 24/7 doorgaat, vervelende berichten razendsnel verspreid worden en omdat het buiten het zicht van volwassenen gebeurt. Daardoor kan het zijn dat de gepeste speler zich uiteindelijk ook buiten het voetbalveld niet veilig voelt.

Ondertussen is het belangrijk dat je alert bent op de signalen van pestgedrag, zoals die we hierboven beschreven. Neem deze signalen altijd serieus, ook als het gedrag wordt afgedaan als een grap. Wanneer je signaleert dat iemand gepest wordt, grijp je in. Soms is het passend om dat direct te doen, bijvoorbeeld door een oefenvorm meteen stil te leggen en degene die pest streng aan te spreken op zijn gedrag. Dit kan echter ook een averechts effect hebben, omdat je de gepeste speler en zijn situatie daarmee wel erg benadrukt ten overstaan van de hele groep.

Daarom is het soms beter om na een training of wedstrijd in gesprek te gaan met de pester. Vraag de speler waarom hij pest, of hij zich realiseert wat dat met de ander kan doen en stel vervolgens duidelijke grenzen: pesten wordt niet geaccepteerd. Ga ook in gesprek met de speler die gepest wordt. Bied een luisterend oor en maak duidelijk dat je er echt voor hem bent. Juist omdat veel gepeste spelers er uit schaamte of angst niet snel uit zichzelf over vertellen, is actief en rustig contact vanuit jou als trainer heel belangrijk.

Vind je het moeilijk om in te grijpen? Zoek dan op welk beleid de club heeft tegen pesten en kijk wat je op basis daarvan kunt doen. Vraag bijvoorbeeld advies of hulp aan een collega-trainer, trainerscoördinator of Vertrouwenscontactpersoon. Zo zorgen jullie samen voor een veilige, pestvrije omgeving voor de spelers!