9. Veilig klimaat

Gelukkig sta je er als trainer niet alleen voor. Het begint bij de vereniging, die alle voorwaarden voor een veilige voetbalomgeving in orde moet hebben. Denk daarbij aan de vier V’s:

• Verenigingsbrede gedragscode

• Vertrouwenspersoon op de club

• Verklaring Omtrent het Gedrag

• Vakkundig geschoolde trainer-coaches

Hiermee creëert de vereniging zo goed als mogelijk de kaders waarbinnen spelers veilig kunnen voetballen. Als trainer ben je vervolgens verantwoordelijk voor een veilig klimaat binnen jouw team. Dat doe je door aandacht te hebben voor vier soorten veiligheid.

Fysieke veiligheid

Dit is de meest ‘praktische’ vorm van veiligheid. De materialen en kleedkamers moeten veilig zijn, zonder uitstekende dingen of scherpe randen. In principe is de vereniging hier verantwoordelijk voor, maar als trainer ben je degene die met het materiaal werkt. Bekijk de pionnen daarom even kritisch terwijl je ze neerlegt, zorg ervoor dat het ballenrek of -net echt ver genoeg van het speelveld af ligt en geef het meteen aan bij het bestuur wanneer je opmerkt dat sommige materialen aan vervanging toe zijn.

Met fysieke veiligheid bedoelen we ook dat je waar mogelijk blessures probeert te voorkomen. Doe een goede warming-up en roep een speler die té agressief de duels ingaat (en zich dus niet aan de spelregels houdt) tot de orde. Als een speler overgaat tot fysiek geweld en een medespeler trapt of slaat, is dat nooit acceptabel. Leg het spel direct stil en grijp in. Soms is het passend om de speler ook meteen en ten overstaan van de hele groep toe te spreken, soms is het beter om hem even apart te nemen, te kijken of hij in staat is om een gesprek te voeren over wat er is gebeurd en om op zichzelf en de situatie te reflecteren. Lukt dit niet, maak dan afspraken over een afkoelperiode en spreek af waar en wanneer je er samen op terugkomt.

Sociale veiligheid

Sociale veiligheid betekent dat iedereen erbij hoort en zichzelf mag zijn. Deze vorm van veiligheid stimuleer je door duidelijke afspraken te maken over hoe jullie met elkaar omgaan. Daarbij kun je duidelijk aangeven dat er voor pesten, roddelen, negeren of uitsluiten geen plaats is. Bespreek ook met je spelers dat het voor hen allemaal het leukste is als iedereen gewoon zichzelf mag zijn, met eigen voorkeuren en hobby's. Acceptatie van elkaar leidt uiteindelijk zelfs tot een beter team. Je kunt daaraan bijdragen door de spelers bij de trainingen niet altijd zelf dezelfde groepjes te laten maken, maar door daar actief in te wisselen.

Psychologische veiligheid

In een psychologisch veilige setting hebben spelers het gevoel dat ze fouten mogen maken zonder dat dit negatieve gevolgen heeft, durven ze vragen te stellen en kunnen ze zich uitspreken. Om de psychologische veiligheid te bevorderen, kun je jouw spelers vragen wat zij nodig hebben om zich veilig te voelen en wat het voor hen in de praktijk betekent dat het oké is om fouten te maken. Ook kun je spelers complimenten en positieve feedback geven. Probeer in je feedback bijvoorbeeld nooit de vergelijking te maken met hoe zijn teamgenoten het wél al goed doen, maar richt je op handeling van de speler zelf. Daarmee geef je echt aandacht aan zijn eigen ontwikkeling en het is beter voor zijn zelfvertrouwen.

Je kunt ook momenten kiezen waarop spelers samen moeten reflecteren op wat er goed ging en wat er beter kon, bijvoorbeeld na een training of wedstrijd. Dat is goed voor de samenwerking en het onderlinge respect en het biedt alle spelers de mogelijkheid hun mening te geven.

Digitale veiligheid

Sinds enkele jaren bestaat ook deze vorm van veiligheid. De digitale wereld is tegenwoordig namelijk een groot deel van het leven van jongeren. En wat online gebeurt, nemen zij ook mee het veld op. Neem dat als trainer dan ook serieus, doe het niet af als iets kleins met een opmerking als ‘dan kijk je toch gewoon niet op je telefoon’. Vraag in plaats daarvan wat de speler online heeft meegemaakt en wat dat met hem doet.

Omdat de digitale wereld een grote impact heeft op het mentale welzijn van jongeren, is het verstandig om afspraken te maken over het telefoongebruik in de kleedkamer. Kies bijvoorbeeld voor de regel dat telefoons in een waardevolle spullentas gaan en dat foto’s van elkaar (én van de tegenstander en scheidsrechter) alleen op social media gedeeld mogen worden als de ander daar toestemming voor heeft gegeven. Wanneer foto's gedeeld worden zonder dat de ander dat wil, kan dat namelijk heel vervelende gevolgen hebben voor iemands (zelf)vertrouwen en uiteindelijk zelfs mentale gezondheid.

Welke soort (on)veiligheid?

Om je te helpen bij het herkennen van de verschillende soorten veiligheid, hebben we een aantal voorbeelden onder elkaar gezet. Je kunt voor jezelf bepalen of een situatie veilig of onveilig is, en over wat voor soort veiligheid we het hier hebben.

Grensoverschrijdend gedrag 

Als een van de vormen van veiligheid niet voldoende aanwezig is in jouw team, is er mogelijk ruimte voor grensoverschrijdend gedrag. Dit is gedrag dat fysieke, mentale of emotionele schade toebrengt, zoals intimidatie en machtsmisbruik, discriminatie, seksuele intimidatie en misbruik, pesten of agressie en geweld. Grensoverschrijdend gedrag mag nooit geaccepteerd worden.

Voor een vereniging is het toepassen van het 4-ogen principe (de maatregel dat iemand nooit alleen is met één volwassene, zoals een trainer) een goede stap, net als het aanstellen van een Vertrouwenscontactpersoon (VCP). Hier kunnen spelers terecht als ze een vraag hebben over grensoverschrijdend gedrag of er melding van willen doen. Uiteraard geldt ook voor jou als trainer dat de VCP een aanspreekpunt kan zijn. Meer informatie vind je op deze pagina.